ΟΔΗΓΟΣ ΑΓΟΡΑΣ

  • Σαργοί μιας άλλης εποχής

    Σαργοί στα βράχιαΜια μεγάλη θαλασσοταραχή και το σωστό μέρος μπορούν να μας χαρίσουν ακόμη αξέχαστες στιγμές ψαρέματος στον αφρό. Οι τεχνικές, παλιές από χρόνια, δίνουν μια ρετρό γεύση σε ένα ψαρέμα σαργών, των αδιαμφισβήτητων βασιλιάδων των βράχων.

    Κείμενο - Φωτογραφίες: Αlfio Elio Quattrocchi

  • Τι επηρεάζει την άπνοια;

    ελεύθερη κατάδυσηΑυτή τη φορά στο επίκεντρο του άρθρου μας βρίσκεται το θέμα της διάρκειας της άπνοιας και των παραγόντων που την επηρεάζουν. Αυτό σημαίνει ότι δεν θα ασχοληθούμε με το βάθος της βουτιάς, μιας και αυτό έγινε αρκετά αναλυτικά στο άρθρο για την εξίσωση. Εδώ μάς ενδιαφέρει καθαρά ο χρόνος, η διάρκεια της άπνοιας.


  • Font size:
  • Decrease
  • Reset
  • Increase

Τι επηρεάζει την άπνοια;

ελεύθερη κατάδυσηΑυτή τη φορά στο επίκεντρο του άρθρου μας βρίσκεται το θέμα της διάρκειας της άπνοιας και των παραγόντων που την επηρεάζουν. Αυτό σημαίνει ότι δεν θα ασχοληθούμε με το βάθος της βουτιάς, μιας και αυτό έγινε αρκετά αναλυτικά στο άρθρο για την εξίσωση. Εδώ μάς ενδιαφέρει καθαρά ο χρόνος, η διάρκεια της άπνοιας.


Της Παναγιώτας Μπαλάνου

Τι είναι λοιπόν αυτό που μας κάνει τη μια μέρα να βουτάμε κάποια μέτρα με μεγάλη άνεση και την επομένη στα ίδια μέτρα να θέλουμε να ανέβουμε αμέσως; Και γιατί κάποιοι έχουν μεγαλύτερο χρόνο άπνοιας από τους άλλους;
Σίγουρα δεν μπορούν να βρεθούν απαντήσεις σε όλες τις ερωτήσεις, γιατί υπάρχουν ακόμα πολλές απορίες για το τι ακριβώς και σε ποιο βαθμό μπορεί να επηρεάσει την άπνοια. Αλλά μπορούμε να περιγράψουμε τουλάχιστον τους παράγοντες που είναι γνωστοί και κοινώς αποδεκτοί. Τέλος, γνωρίζοντας αυτά, μπορούμε να κάνουμε ή να μην κάνουμε κάποια πράγματα για να βελτιώσουμε την άπνοιά μας και σε κάθε εξόρμησή μας να έχουμε την καλύτερη δυνατή απνεϊστική μας απόδοση.
Βασικά, η πραγματικά μέγιστη άπνοιά μας εξαρτάται από το οξυγόνο που διαθέτουμε και μειώνεται όταν καταναλώνουμε γρήγορα το οξυγόνο μας ή όταν ξεκινάμε με λιγότερο οξυγόνο απ’ ό,τι συνήθως. Επίσης πολύ σημαντικός είναι ο ψυχολογικός-εγκεφαλικός παράγοντας: δεν θα καταφέρουμε να κρατήσουμε την αναπνοή μας για πολύ, αν πιστεύουμε ότι δεν μπορούμε να το κάνουμε.
Υπάρχουν πολλά πράγματα που μπορούν να επηρεάσουν αυτούς τους παράγοντες, από τα οποία θα δούμε στη συνέχεια τα πιο σημαντικά.
Για λόγους ευκολίας, θα μπορούσαμε να διακρίνουμε τους παράγοντες σε καθαρά σωματικούς και σε περισσότερο εγκεφαλικούς-ψυχολογικούς. Ας ξεκινήσουμε με τους πρώτους, οι οποίοι έχουν μετρηθεί και σε διάφορες επιστημονικές έρευνες για την άπνοια και τη φυσιολογία της, ενώ οι δεύτεροι αναφέρονται από εμπειρικές μόνο γνώσεις.

Α - Σωματικοί παράγοντες

Βασικοί ελεγμένοι παράγοντες που επηρεάζουν άμεσα τη διάρκεια της άπνοιας είναι ο πνευμονικός όγκος (όγκος αέρα που αναπνέουμε) και το καταδυτικό αντανακλαστικό, που με τη σειρά του ρυθμίζει τον καρδιακό παλμό, όμως δεν είναι μόνο αυτοί. Ας δούμε έναν έναν ξεχωριστά.

 Όγκος αέρα που αναπνέουμε
άπνοιαΣε διάφορες μελέτες έχει μετρηθεί ότι, όταν υπάρχει περισσότερος αέρας στους πνεύμονες, το συγκεκριμένο άτομο μπορεί να κάνει μεγαλύτερες άπνοιες. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος με τεράστια χωρητικότητα πνευμόνων μπορεί να κάνει και πολύ μεγάλης διάρκειας άπνοιες, αλλά, αν ένα άτομο μπορεί να αυξήσει τον εισπνεόμενο αέρα του, μπορεί να βελτιώσει και την άπνοιά του ή, αν ξεκινάει μια προσπάθεια με γεμάτους πνεύμονες, έχει μεγαλύτερη διάρκεια στην άπνοια απ’ ό,τι αν ξεκινούσε με μισοάδειους.
Πώς λοιπόν μπορούμε να αυξήσουμε τον αέρα που θα βάλουμε στους πνεύμονές μας;
α) Κατ’ αρχήν πρέπει να ξέρουμε να γεμίζουμε πλήρως το χώρο των πνευμόνων. Στον δυτικό κόσμο, με τους γρήγορους και συχνά αγχωτικούς ρυθμούς, έχει καθιερωθεί η θωρακική αναπνοή, που είναι μια σχετικά γρήγορη και ρηχή αναπνοή. Αλλά με λίγη εξάσκηση μπορούμε να εκμεταλλευτούμε και το χώρο που υπάρχει προς την κοιλιά (διαφραγματική αναπνοή) για να μεγιστοποιήσουμε τον αέρα που θα βάλουμε στους πνεύμονες. Όποιος μέχρι τώρα δεν το κάνει, καλό είναι να το ξεκινήσει, γιατί θέλει λίγη εξάσκηση μέχρι να γίνει συνήθεια, ώστε να συμβαίνει αυτόματα και να μην ενοχλεί στην κοιλιά. Παίρνοντας μια βαθιά εισπνοή γεμίζουμε πρώτα την κοιλιά και μετά το θώρακα, στην εκπνοή πάμε ανάποδα, το δοκιμάζουμε αργά, χαλαρά και αβίαστα. Με τον καιρό θα μας γίνει συνήθεια, αν το κάνουμε κάθε μέρα για λίγα λεπτά στο σπίτι.
β) Σε δεύτερη φάση πρέπει να αποφεύγουμε ό,τι θα μπορούσε να μας εμποδίσει στο να πάρουμε βαθιά εισπνοή. Αυτό σημαίνει ότι δεν θέλουμε τίποτα να πιέζει το θώρακα ή την κοιλιά. Αρχίζοντας από τον εξοπλισμό μας, αυτός δεν πρέπει να περιλαμβάνει πολύ στενές ή μη ελαστικές στολές, τη ζώνη με τα έρματα να την φοράμε χαμηλά στους γοφούς (όχι στη μέση) και να αποφεύγουμε άλλα αξεσουάρ που μπορεί να μας ενοχλούν. Εκτός όμως από την εξωτερική πίεση, υπάρχει βέβαια και η εσωτερική. Έτσι, θα εμποδιστούμε στο να πάρουμε μια βαθιά αναπνοή εάν το στομάχι μας είναι γεμάτο και πιέζει το διάφραγμα ή αν έχουμε υπερβολικά πολύ αέρα στο έντερο. Γι’ αυτό καλό είναι να έχουμε φροντίσει την προηγούμενη μέρα να έχουμε καταναλώσει ευκολοχώνευτα φαγητά που δεν παράγουν ιδιαίτερα πολλά αέρια. Για παράδειγμα, η φασολάδα με καπνιστή ρέγκα δεν είναι το ιδεώδες γεύμα το βράδυ πριν από μια πρωινή βουτιά... Πολλοί προτιμούν ζυμαρικά με μια ελαφριά σάλτσα και λίγο κρέας. Ο καθένας όμως γνωρίζει καλύτερα το δικό του σώμα και μπορεί να αποφασίσει τι χωνεύει εύκολα και συγχρόνως τι τού δίνει αρκετή ενέργεια για μια κουραστική εξόρμηση.
γ) Τέλος, για να αυξηθεί πραγματικά ο πνευμονικός όγκος, πρέπει να δουλέψουμε προς αυτήν την κατεύθνση. Κατά τη διάρκεια μιας προπόνησης βάσης με αερόβια άσκηση και μυϊκή ενδυνάμωση θα υπάρχει βελτίωση μετά από ένα χρονικό διάστημα, όπως και με ειδικές ασκήσεις διατάσεων του θώρακα και του διαφράγματος. Μια ειδική προπόνηση για τον έλεγχο των αναπνοών και την αύξηση του εισπνεόμενου όγκου είναι η γιόγκα και ιδιαίτερα οι ασκήσεις αναπνοής pranayama.

Καταδυτικό αντανακλαστικό και καρδιακός παλμός
Σε προηγούμενο άρθρο είχαμε μιλήσει αναλυτικά για το καταδυτικό αντανακλαστικό. Περιληπτικά θα θυμίσουμε ότι με τη βοήθεια του καταδυτικού αντανακλαστικού το σώμα μας μειώνει τις σφίξεις, δηλαδή τους χτύπους της καρδιάς, και υπάρχει μια περιφερική αγγειοσυστολή. Αυτό μάς βοηθάει να εξοικονομήσουμε οξυγόνο μειώνοντας την κατανάλωσή του και έτσι θα έχουμε μεγαλύτερη διάρκεια μιας άπνοιας. Αυτό σημαίνει πως ό,τι αυξάνει τους καρδιακούς παλμούς ή την περιφερική αιμάτωση θα μας δυσκολέψει στην προσπάθειά μας να κρατήσουμε την αναπνοή μας.
Οι σφίξεις θα αυξηθούν με άσκοπες, γρήγορες και υπερβολικά ενεργητικές κινήσεις, ή οτιδήποτε άλλο παράγει ενέργεια χωρίς να υπάρχει λόγος. Γι’ αυτό οι κινήσεις μας κατά τη διάρκεια μιας καταδυτικής εξόρμησης πρέπει να είναι μετρημένες και ήρεμες, κάτι το οποίο καλό είναι να αρχίζει και πριν μπούμε στη θάλασσα.
πνευμονική χωρητικότηταΕπίσης, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο καφές αυξάνει τους χτύπους της καρδιάς, οπότε καλό είναι να τον αποφεύγουμε πριν από μια βουτιά. Και φυσικά ένα γεύμα που δεν έχει χωνευτεί ακόμα, οπότε ο οργανισμός παλεύει με το στομάχι και το έντερο, αυξάνει την κατανάλωση οξυγόνου. Θέλουμε το σώμα σε μια χαλαρή και ήρεμη κατάσταση.

Διαφραγματικοί σπασμοί
Έχουν γίνει κάποιες μελέτες για το αν η έναρξη των διαφραγματικών σπασμών περιορίζει την άπνοια. Οι σπασμοί του διαφράγματος ξεκινούν κυρίως λόγω αυξημένων επιπέδων διοξειδίου, και είναι ένα σημάδι του σώματος ότι ζητάει αναπνοή. Η έναρξη αυτών των σπασμών όμως δεν σημαίνει απαραίτητα το άμεσο τέλος της άπνοιας, γιατί ούτε το οξυγόνο καταναλώνεται ξαφνικά πιο γρήγορα ούτε το διοξείδιο αυξάνεται γρηγορότερα με τις κινήσεις του διαφράγματος. Στην έρευνα που έγινε με αθλητές της άπνοιας, βρέθηκε ότι η στιγμή της έναρξης των διαφραγματικών σπασμών δεν σχετιζόταν με τη μέγιστη διάρκεια της άπνοιας του καθενός.
Όπως οι περισσότεροι από εσάς ξέρουν (και το πράττουν), αυτή την επιθυμία του σώματος για αναπνοή μπορούμε να την καταπιέσουμε για κάποιο χρονικό διάστημα. Σίγουρα για τον καθένα από εμάς η έναρξη των διαφραγματικών σπασμών δεν είναι κάτι ωραίο, αντιθέτως είναι ενοχλητικό, διαταράσσει την ηρεμία μας και σε πολλούς φέρνει άμεσα δυσφορία... Αν είμαστε χαλαροί, το πιθανότερο είναι να εμφανιστούν αργότερα και επίσης να τους ανεχόμαστε ευκολότερα, έτσι ώστε να μπορέσουμε να έχουμε αρκετά μεγάλη διάρκεια χωρίς να χρειάζεται να πάρουμε ανάσα μολονότι έχουν ξεκινήσει οι διαφραγματικοί σπασμοί. Με ειδικές ασκήσεις, μπορούμε να προπονήσουμε την αντοχή μας στους διαφραγματικούς σπασμούς και στο υψηλό επίπεδο διοξειδίου.

Ασθένεια και κούραση
Σε γενικές γραμμές μπορούμε να πούμε πως οτιδήποτε καταπονεί το σώμα μας μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση της άπνοιάς μας. Είναι εύκολα κατανοητό γιατί μια ασθένεια που συνδυάζεται με συμπτώματα του αναπνευστικού συστήματος, όπως ο βήχας, μειώνει την άπνοιά μας. Θα έχετε προσέξει όμως ότι και μετά το πέρας μιας ασθένειας, στη φάση της ανάρρωσης, που γενικά νιώθουμε καλά στην καθημερινότητα, έχουμε δυσκολίες εάν πάμε να βουτήξουμε, έχουμε μικρότερες δυνατότητες και αντοχές.
Κατά τη διάρκεια της άπνοιας συμβαίνουν διάφορα πράγματα στο σώμα μας (βλέπε καταδυτικό αντανακλαστικό), τα οποία επιβαρύνουν γενικώς το σώμα και ιδιαίτερα τους πνεύμονες και την καρδιά. Όταν λοιπόν δεν είμαστε σε άριστη φυσική κατάσταση, είτε μετά από μια ασθένεια είτε μετά από ένα καλό ξενύχτι ή οποιαδήποτε άλλη κούραση, δεν θα έχουμε τόσο μεγάλες αντοχές. Είναι μεγάλο λάθος μετά από ένα πετυχημένο πάρτι, ενδεχομένως με πολλά ποτά και τσιγάρα, να σηκωθείτε το πρωί μετά από τρεις ώρες ύπνο, να πιείτε έναν διπλό espresso και να ξεκινήσετε για ψάρεμα: Όχι μόνο δεν θα έχετε τόσο καλές επιδόσεις, αλλά θα εκνευριστείτε ή θα «τραβήξετε» προσπάθειες με τον κίνδυνο της υποξίας, ενώ μετά το ψάρεμα θα νιώθετε ακόμα πιο κουρασμένοι... Είναι προτιμότερο να χορτάσετε ύπνο και να πάτε πιο αργά, κι ας μείνετε λιγότερες ώρες στο νερό.

Προπονητική κατάσταση
Η γενική αλλά και η ειδική προπονητική κατάσταση έχει αρκετή σημασία στην άπνοια. Με τη γενική προπονητική κατάσταση εννοούμε εδώ την αερόβια κατάσταση του σώματος και τη μυϊκή δύναμη. Η αερόβια κατάσταση σχετίζεται σημαντικά με την αντοχή, αλλά και με τον πνευμονικό όγκο, στοιχεία που και τα δύο συμβάλλουν στη διάρκεια της άπνοιας. Η καλή μυϊκή δύναμη αλλά και η καλή τεχνική (εν μέρει και ο καλός εξοπλισμός) θα μας βοηθήσουν να παραγάγουμε ένα συγκεκριμένο έργο με μικρότερη κατανάλωση οξυγόνου. Τέλος, η ειδική -απνεϊστική- προπόνηση θα μας βοηθήσει να συνηθίσουμε και να αντέχουμε καλύτερα τους διαφραγματικούς σπασμούς, θα αυξήσει την άπνοια και θα ενεργοποιήσει πιο έντονα το καταδυτικό αντανακλαστικό.

Β - Εγκεφαλικοί παράγοντες
Οι εγκεφαλικοί-ψυχολογικοί παράγοντες δεν μπορούν βέβαια να διαχωριστούν τελείως από τους σωματικούς, αφού μια κακή ψυχολογική κατάσταση επηρεάζει άμεσα τις σωματικές λειτουργίες και αντιστρόφως.
Όπως αναφέραμε και παραπάνω, ένα από τα κυριότερα στοιχεία στην άπνοια είναι να πιστέψουμε ότι μπορούμε να το κάνουμε, αλλιώς, μετά από πολύ λίγη ώρα, θα έχουμε την ανάγκη να αναπνεύσουμε. Εάν δεν θέλουμε να το κάνουμε, δεν μπορούμε.
διατροφηΌ,τι διαταράσσει την ηρεμία μας μπορεί να μας χαλάσει την αντοχή στην άπνοια εκείνη την ημέρα. Ένας τσακωμός στο σπίτι ή στη δουλειά λίγο πριν πάμε για βουτιά, αν δεν μπορούμε να απομονώσουμε στη σκέψη μας αυτά τα γεγονότα κατά τη διάρκεια της παραμονής μας στη θάλασσα, θα μειώσει σημαντικά τη διάρκεια την άπνοιάς μας. Το ίδιο ισχύει για ένα θήραμα που θα δούμε και θα το θέλουμε πάρα πολύ ή για το άγχος της επιτυχίας σε έναν αγώνα ελεύθερης κατάδυσης. Όλα αυτά μπορούν να μας αποσπάσουν την προσοχή από τη βουτιά και παράλληλα να αυξήσουν την καρδιακή μας συχνότητα. Πρέπει να μάθουμε να συγκεντρώνουμε την προσοχή μας σε αυτό που κάνουμε τη συγκεκριμένη στιγμή και να μη φεύγει ο νους αλλού, ιδιαίτερα σε δυσάρεστες σκέψεις, να μάθουμε να ελέγχουμε τα συναισθήματά μας. Δηλαδή δεν είναι πολύ καλό σε μια βαθιά βουτιά μας να κοιτάξουμε προς την επιφάνεια του νερού και η σκέψη μας να είναι «πω, πω, τώρα ποιος ανεβαίνει πάλι...».
Υπάρχουν αρκετές ειδικές ασκήσεις που βοηθούν στη συγκέντρωση και τη χαλάρωση -η γνωστότερη από αυτές είναι και πάλι η γιόγκα-, αλλά και απλές ήρεμες αναπνοές πριν από μια βουτιά θα μας χαλαρώσουν ήδη αρκετά και εκτός αυτού θα μας δώσουν τη μέγιστη ποσότητα οξυγόνου που μπορούμε να αποθηκεύσουμε και θα μειώσουν τις σφίξεις.
Το θέμα των σκέψεων κατά τη διάρκεια μιας στατικής άπνοιας είναι λίγο διαφορετικό, γιατί εκεί όντως πρέπει να απασχολήσουμε με κάτι το μυαλό μας για να περάσει και η ώρα. Εκεί κάθε αθλητής έχει βρει τον δικό του τρόπο να κατευθύνει τις σκέψεις του, πάντα σε κάτι θετικό και όμορφο, όπως μια ωραία βουτιά στη θάλασσα ή κάτι άλλο.
Ο παράγοντας της ψυχολογικής επιρροής στην άπνοια είναι πολύ δύσκολο να μετρηθεί. Σίγουρα το άγχος ανεβάζει τις σφίξεις, αλλά δεν είναι μόνο αυτό που συμβαίνει και μειώνει την άπνοια. Η καλή διάθεση, η θετική σκέψη και η χαλάρωση είναι σημαντικοί παράγοντες για μια καλή άπνοια, χωρίς να έχουν εξακριβωθεί οι ακριβείς μηχανισμοί της δράσης τους.

Είδαμε λοιπόν ότι το φαινόμενο της διάρκειας της άπνοιας είναι πολυπαραγοντικό και πολύπλοκο, και δεν ισχύουν 100% τα ίδια για όλους. Δηλαδή, σε ποιο βαθμό θα επηρεάσει κάτι από τα προαναφερόμενα κάποιον, αυτό δεν μπορούμε να το γνωρίζουμε. Είναι μια γενική θεώρηση για το τι επηρεάζει την άπνοιά μας και όχι ο χρυσός κανόνας. Ο καθένας μπορεί να διαλέξει για τον εαυτό του τι τον αφορά περισσότερο και σε ποιο βαθμό θέλει να δουλέψει κάτι από αυτά.
Το σίγουρο είναι πως, όταν ξεκινήσουμε για μια βουτιά ή για ένα ψάρεμα, δεν ξέρουμε ποτέ ακριβώς τα όριά μας, γιατί κάθε μέρα μπορεί να είναι διαφορετικά. Ο μόνος χρυσός κανόνας λοιπόν που ισχύει στην άπνοια είναι ότι δεν πάμε ποτέ μόνοι, για να μην κινδυνέψουμε...

Εξωτερικοί παράγοντες
άπνοια• Οι καιρικές συνθήκες, ιδιαίτερα η εξωτερική θερμοκρασία και κατ’ επέκταση η θερμοκρασία του νερού, έχουν αρκετά μεγάλη σημασία για την άπνοια.
Η πολύ υψηλή θερμοκρασία προκαλεί περιφερική διάταση των αγγείων και στη συνέχεια αύξηση της καρδιακής συχνότητας, αλλά και το πολύ κρύο μπορεί να αυξήσει τους σφυγμούς μας, στην προσπάθεια να κρατηθεί η θερμοκρασία του σώματος σταθερή. Αυτό σημαίνει ότι σε ακραίες θερμοκρασίες και προς τις δύο κατευθύνσεις πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για το ότι οι επιδόσεις μας μπορεί να μην είναι και τόσο καλές.
• Αν η θάλασσα δεν είναι ήρεμη, λόγω κύματος ή ρεύματος, κουραζόμαστε περισσότερο όταν πρέπει να μετακινηθούμε είτε στην επιφάνεια της θάλασσας είτε στη βουτιά μας. Επίσης, πολλούς θα τους έχει εκνευρίσει το γεγονός ότι όλη την εβδομάδα ήταν «χαρά Θεού» και την Κυριακή που επέλεξαν να πάνε για ψάρεμα χαλάει ο κόσμος. Αυτό σημαίνει και πάλι μείωση της διάρκειας της άπνοιας.
Υπάρχουν μόνο δύο λύσεις: ή δεν βουτάτε καθόλου και πηγαίνετε για φαγητό και βάφλες ή παίρνετε απόφαση ότι αυτή τη μέρα οι βουτιές θα είναι μικρότερης διάρκειας ή ρηχότερες - μάλλον και τα δύο.